Trong thực hành di truyền y học, không phải mọi bất thường gen đều là đột biến điểm. Một tỷ lệ đáng kể các bệnh lý di truyền và ung thư liên quan đến mất đoạn (deletion) hoặc nhân đoạn (duplication) gen – những bất thường mà các kỹ thuật giải trình tự gen thông thường có thể bỏ sót. Đây là lúc MLPA (Multiplex Ligation-dependent Probe Amplification) phát huy vai trò.
MLPA là kỹ thuật phân tích số lượng bản sao gen (copy number variation – CNV) dựa trên nguyên lý gắn probe đặc hiệu, nối (ligation) và khuếch đại đồng thời nhiều vùng gen trong một phản ứng. Nhờ đó, MLPA cho phép phát hiện chính xác các mất/nhân đoạn gen kích thước nhỏ đến trung bình, với chi phí và thời gian hợp lý.
Theo European Molecular Genetics Quality Network (EMQN), MLPA được khuyến cáo sử dụng trong các bệnh lý di truyền như Thalassemia, Duchenne/Becker muscular dystrophy, các hội chứng mất đoạn vi thể, cũng như trong đánh giá CNV của một số gen liên quan ung thư di truyền (BRCA1/2, MMR…).
Tuy nhiên, MLPA không thay thế NGS. Kỹ thuật này không phát hiện được đột biến điểm, đột biến nhỏ hay các tái sắp xếp phức tạp. Trong thực hành lâm sàng hiện đại, MLPA thường được sử dụng bổ trợ cho NGS, đặc biệt khi:
-
Kết quả NGS âm tính nhưng nghi ngờ lâm sàng vẫn cao
-
Cần xác nhận CNV ở các gen mục tiêu
-
Tư vấn di truyền tiền hôn nhân hoặc tiền sản
Tại Genopath, MLPA đang được triển khai thường quy trong một số chỉ định di truyền và ung thư di truyền, song song với các nền tảng xét nghiệm khác. Với những CNV phức tạp hoặc cần độ phân giải cao hơn, Genopath đang nghiên cứu mở rộng các giải pháp phân tích gen thế hệ mới nhằm đáp ứng nhu cầu lâm sàng ngày càng cao.
Điều quan trọng cần nhấn mạnh: không có xét nghiệm nào “toàn năng”. Việc lựa chọn MLPA, NGS hay các kỹ thuật khác cần dựa trên bệnh cảnh, tiền sử gia đình và tư vấn di truyền đầy đủ.
