Trong thực hành di truyền y học hiện đại, Whole Exome Sequencing (WES) là một trong những kỹ thuật giải trình tự thế hệ mới được sử dụng rộng rãi, đặc biệt trong chẩn đoán bệnh di truyền hiếm và các ca bệnh phức tạp chưa rõ căn nguyên.
1. WES là gì?
WES là kỹ thuật giải trình tự toàn bộ vùng exon – phần mã hóa protein của bộ gen người, chiếm khoảng 1–2% tổng bộ gen, nhưng lại chứa hơn 80% các đột biến gây bệnh đã được biết đến. Đây là lý do WES có hiệu quả cao trong việc phát hiện các biến thể có ý nghĩa lâm sàng.
2. Nguyên lý kỹ thuật
Quy trình WES bao gồm:
– Bắt giữ (capture) các vùng exon
– Giải trình tự bằng công nghệ NGS
– Phân tích và lọc biến thể dựa trên dữ liệu lâm sàng
Điểm quan trọng là WES không đọc toàn bộ bộ gen, mà tập trung vào những vùng có khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng protein.
3. So sánh WES với panel gen và WGS
Panel gen mục tiêu: độ phủ cao, tập trung, phù hợp khi đã nghi ngờ nhóm gen cụ thể
WES: cân bằng giữa độ bao phủ và phạm vi phân tích, phù hợp bệnh chưa rõ nguyên nhân
Whole Genome Sequencing (WGS): phân tích toàn bộ gen nhưng chi phí cao, phân tích phức tạp
Theo khuyến cáo của American College of Medical Genetics and Genomics (ACMG), WES nên được cân nhắc khi panel gen âm tính hoặc biểu hiện lâm sàng không điển hình.
Chỉ định lâm sàng thường gặp
Bệnh di truyền hiếm
Trẻ chậm phát triển chưa rõ nguyên nhân
Một số ung thư chưa xác định được đột biến mục tiêu
4. Ứng dụng tại Genopath
Genopath đang triển khai WES trong các chỉ định di truyền lâm sàng phù hợp, với quy trình:
– Tư vấn di truyền trước xét nghiệm
– Phân tích biến thể theo chuẩn ACMG
– Trả kết quả có chú giải lâm sàng rõ ràng
Cần lưu ý rằng không có xét nghiệm di truyền nào cho kết quả 100% tuyệt đối, và WES cũng có những giới hạn kỹ thuật nhất định.
